GELİR VERGİSİ GENEL TEBLİĞİ
(SERİ NO: 265)
1. Giriş
5615 sayılı Kanunla 193
sayılı Gelir Vergisi Kanununda yapılan değişiklikler
sonucu vergi sistemimize giren gerçek ücretlerin
vergilendirilmesinde asgarî geçim indirimi uygulaması
ile ilgili açıklama ve düzenlemeler bu Tebliğin konusunu
oluşturmaktadır.
2. Yasal Düzenleme
5615 sayılı Gelir Vergisi Kanunu
ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun1
2
nci
maddesi ile 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun mülga 32
nci maddesi
01/01/2008 tarihinden geçerli
olmak üzere başlığıyla birlikte aşağıdaki şekilde
yeniden düzenlenmiştir.
“Asgari geçim indirimi
Madde 32- Ücretin gerçek
usûlde vergilendirilmesinde
asgarî geçim indirimi uygulanır.
Asgarî
geçim indirimi; ücretin elde edildiği takvim yılı
başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16
yaşından büyük işçiler için uygulanan asgarî ücretin
yıllık brüt tutarının; mükellefin kendisi için % 50’si,
çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi için %
10’u, çocukların her biri için ayrı
ayrı olmak üzere; ilk iki çocuk için % 7,5 diğer
çocuklar için % 5’idir.
Gelirin kısmî döneme ait
olması halinde, ay kesirleri tam ay sayılmak suretiyle
bu süreye isabet eden indirim tutarları esas alınır.
Asgarî geçim indirimi, bu fıkraya göre belirlenen tutar
ile 103 üncü maddedeki gelir vergisi tarifesinin birinci
gelir dilimine uygulanan oranın çarpılmasıyla bulunan
tutarın, hesaplanan vergiden mahsup edilmesi suretiyle
uygulanır. Mahsup edilecek kısmın fazla olması halinde
iade yapılmaz.
İndirimin uygulamasında
“çocuk” tabiri, mükellefle birlikte oturan veya mükellef
tarafından bakılan (nafaka verilenler, evlat edinilenler
ile ana veya babasını kaybetmiş torunlardan mükellefle
birlikte oturanlar dâhil) 18 yaşını veya tahsilde olup
25 yaşını doldurmamış çocukları, “eş” tabiri ise,
aralarında yasal evlilik bağı bulunan kişileri ifade
eder.
İndirim tutarının
tespitinde mükellefin, gelirin elde edildiği tarihteki
medenî hali ve aile durumu esas alınır. İndirim,
yukarıdaki oranlara göre hesaplanan tutarları aşmamak
kaydıyla, ücret geliri elde eden aile fertlerinden her
biri için ayrı ayrı,
çocuklar için eşlerden yalnızca birisinin gelirine
uygulanır. Boşananlar için indirim tutarının hesabında,
nafakasını sağladıkları çocuk sayısı dikkate alınır.
Bakanlar Kurulu, indirim
konusu yapılacak toplam tutarın asgarî ücretin yıllık
brüt tutarını aşmaması şartıyla ikinci fıkrada
belirtilen asgarî geçim indirimi oranlarını artırmaya
veya kanunî oranına kadar indirmeye yetkilidir.
Asgarî geçim indiriminin
uygulama dönemleri ve mahsup şekli ile diğer hususlara
ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığınca belirlenir.”
3. Uygulamanın Esasları
Asgari geçim indirimi
uygulamasından ücretleri gerçek usulde vergilendirilen
gerçek kişiler yararlanabilecektir.
Asgari geçim indirimi,
ücretin elde edildiği takvim yılı başında belirlenen 16
yaşından büyük işçiler için uygulanan asgari ücretin
yıllık brüt tutarına;
·
Mükellefin kendisi için %
50’si
·
Çalışmayan ve herhangi bir
geliri olmayan eşi için % 10’u
·
Çocukların her biri için
ayrı ayrı olmak üzere ilk
iki çocuk için % 7,5’i
·
Diğer çocuklar için % 5’i
olmak
üzere ücretlinin şahsi ve medeni durumu dikkate alınarak
hesaplanan indirim oranlarının uygulanması sonucu
bulunacak tutarın, Gelir Vergisi Kanununun 103 üncü
maddesinde yer alan Gelir Vergisi tarifesinin birinci
gelir dilimine uygulanan oranla çarpılması sonucu
bulunacak indirim tutarının 1/12’sinin aylık olarak
hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilmesi suretiyle
bulunacaktır.
Peşin olarak ödenen
ücretler, asgari geçim indirimi uygulaması yönünden,
nakden veya hesaben ödemenin
yapıldığı dönemin geliri sayılacaktır. Örneğin,
01/01/2008 tarihinden önceki
dönemde ücretlerin peşin olarak ödenmesi nedeniyle, bu
tarihten sonraki döneme isabet eden ücret gelirleri,
tahakkuk esasının geçerliliği nedeniyle, 01/01/2008
tarihinden önce elde edilmiş sayıldığından söz konusu
ücretler için asgari geçim indirimi uygulanmayacaktır.
Asgari geçim indirimi
tutarının, ücretlinin aylık hesaplanan vergisinden fazla
olması halinde, fazlası dikkate alınmayacaktır.
Asgari geçim indiriminden,
ücret gelirlerini yıllık beyanname ile bildirenler de
yararlanabilecektir.
Gelir Vergisi Kanununun 61
inci maddesi kapsamında değerlendirilen ücret geliri
elde edenler, örneğin sosyal güvenlik destekleme primi
ödemek suretiyle çalışanlar ile kurumların yönetiminde
görevli olanlar da genel hükümlere göre asgari geçim
indiriminden yararlanacaklardır.
Aşağıda sayılan ücret
geliri elde edenler asgari geçim indirimi uygulamasından
yararlanamayacaklardır.
·
Ücretleri diğer ücret
kapsamında vergilendirilen hizmet erbabı,
·
Dar
mükellefiyet kapsamında ücret geliri elde edenler,
·
Başka bir
kanun hükmü (3218, 4490, 4691 sayılı kanunlar v.b.)
uyarınca
ücretlerinden gelir vergisi
tevkifatı yapılmayanlar,
·
Ücret geliri elde etmeyen
diğer gerçek kişiler.
4. Uygulamanın Yürürlüğe
Giriş Tarihi
Asgari geçim indirimi
uygulaması, 2008 yılından itibaren elde edilecek ücret
gelirlerine uygulanmak üzere,
01/01/2008 tarihinden itibaren yürürlüğe
girecektir.
5. Asgari Geçim İndirimi
Tutarının Hesaplanması
Asgari
geçim indirimi (A.G.İ.) tutarı, ücretin elde edildiği
takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde
çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgarî
ücretin yıllık brüt tutarına bu Tebliğin “3. Uygulamanın
Esasları” başlıklı bölümünde yer alan oranların
uygulanması ile bulunan tutarın, gelir vergisi
tarifesinin birinci gelir dilimine karşılık gelen oranla
çarpımı sonucu bulunur.
A.G.İ. Yıllık Tutarı =
(Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı x A.G.İ. Oranı) x %15
2
Asgari geçim indirimi
yıllık tutarı, ücretlinin asgari geçim indiriminden bir
yıl boyunca faydalanacağı net menfaattir. Aylık yapılan
ücret ödemelerinde ise asgari geçim indirimi, hesaplanan
yıllık tutarın 12’ye bölünmesi suretiyle uygulanacak ve
bir ay içerisinde yararlanılabilecek asgari geçim
indirimi tutarı, yıllık olarak hesaplanan tutarın
1/12’sini geçemeyecektir.
Asgari geçim indiriminin
yıllık tutarı, her ücretli için asgarî ücret üzerinden
hesaplanan yıllık vergi tutarını aşamayacak ve yılı
içerisinde asgari ücret tutarında meydana gelen
değişiklikler, asgari geçim indirimi uygulamasında
dikkate alınmayacaktır.
Ücretlinin faydalanacağı
azami indirim tutarı, elde ettiği ücret geliri üzerinden
hesaplanan gelir vergisi ile sınırlı olduğundan, mahsup
edilecek kısmın fazla olması halinde ücretliye herhangi
bir iade yapılmayacaktır.
Onsekiz
yaşını doldurmuş çocuklardan öğrenimi sona erenler,
öğrenimin sona erdiği ayı takip eden aydan itibaren anne
veya babasının asgari geçim indirimi hesabında dikkate
alınmayacaklardır.
Yıl içinde işyeri veya
işvereni değişen ücretliler, yeni işyerlerinde veya
işverenleri nezdinde çalışmaya başladıkları aydan
itibaren asgari geçim indiriminden yararlanmaya devam
edeceklerdir.
Örnek 13:
Çalışmayan ve herhangi bir
geliri olmayan eşi ile dört çocuğu bulunan bir asgari
ücretlinin 2008 yılının Ocak ayında yararlanabileceği
asgari geçim indirimi tutarı aşağıdaki şekilde
hesaplanacaktır. (Ücretlinin 2008/Ocak Ayında Hesaplanan
Gelir Vergisi 71,72 YTL’dir.)
2008 yılında Asgari Ücretin
Yıllık Brüt Tutarı
(562,50x12=) : 6.750,00 YTL
Asgari Geçim İndirimi
Oranı
: % 85
-
Mükellefin kendisi
için % 50
-
Mükellefin eşi
için % 10
-
Mükellefin çocukları
için % 25
Asgari Geçim İndirimine
Esas Tutar (6.750,00x% 85=)
: 5.737,50 YTL
Asgari Geçim İndiriminin
Yıllık Tutarı (5.737,50x%
15=) : 860,62 YTL
Hesaplanan yıllık tutarın 1/12’si
olan (860,62/12=) 71,72 YTL,
aylık olarak hesaplanan gelir vergisi
tevkifatı tutarından mahsup
edilecektir.
Bu ücretlinin Ocak ayı
için, asgari geçim indirimi mahsup işlemi aşağıdaki
şekilde gerçekleştirilecektir.
- 2008
yılı Ocak Ayı Brüt
Ücreti
: 562,50 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Tevkifat
Matrahı
: 478,13 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Ücretinden Hesaplanan Gelir
Vergisi : 71,72 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Mahsup Edilecek Asgari Geçim İndirimi
Tutarı : 71,72 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Ödenecek Gelir Vergisi
: 0,00
YTL’dir.
Buna göre, işveren mahsup
edilen asgari geçim indirimi tutarı kadar yani 71,72 YTL
ücretliye daha fazla ödeme yapacaktır. Diğer bir
ifadeyle ücretlinin net eline geçen tutar 403,03 YTL
iken 474,75 YTL olmaktadır.
Net ücret üzerinden
anlaşmak suretiyle çalışanlar da asgari geçim
indiriminden yaralanacak olup, hesaplanan vergiden
mahsup edilen asgari geçim indirimi tutarları net
ücretleri ile birlikte ücretliye ödenecektir.
Örnek 2:
Üç çocuğu için nafaka
vermekte olan bir baba 01/04/2008
tarihinden itibaren 695 YTL net ücret sözleşmesi ile
özel sektörde çalışmaya başlamıştır. Bu durumda babanın,
2008/Nisan ayı asgari geçim indirimi tutarı şu şekilde
hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin
Yıllık Brüt Tutarı (562,50 x
12=) : 6.750,00 YTL
Mükellefin Asgari Geçim
İndirimi
Oranı
: % 70
-
Mükellefin kendisi için
% 50
-
Mükellefin çocukları için
% 20
Asgari Geçim İndirimine
Esas Tutar (6.750,00 x %
70=) : 4.725,00 YTL
Asgari Geçim İndiriminin
Yıllık Tutarı ( 4.725,00 x %
15=) : 708,75
YTL’dir.
Hesaplanan yıllık tutarın
1/12’si olan (708,75 YTL/12=) 59,06 YTL, aylık olarak
hesaplanan gelir vergisi tevkifat
tutarından mahsup edilecektir.
Bu ücretlinin Nisan ayı
için, asgari geçim indirimi mahsup işlemi aşağıdaki
şekilde gerçekleştirilecektir.
- 2008 yılı
Nisan Ayı Net
Ücreti
: 695,00 YTL
- 2008 yılı
Nisan Ayı Brüt
Ücreti
: 970,00 YTL
- 2008 yılı
Nisan Ayı
Tevkifat
Matrahı
: 824.49 YTL
- 2008 yılı
Nisan Ayı Ücretinden
Hesaplanan Gelir Vergisi
: 123,67 YTL
- 2008 yılı
Nisan Ayı Mahsup Edilecek A.G.İ.
Tutarı : 59,06
YTL
- 2008 yılı
Nisan Ayı Ödenecek Gelir
Vergisi (123,67-59,06=) :
64,61 YTL’dir.
Buna göre, işveren Nisan
ayından itibaren mahsup edilen asgari geçim indirimi
tutarı kadar yani 59,06 YTL ücretliye daha fazla ödeme
yapacaktır. Diğer bir ifadeyle ücretlinin net eline
geçen tutar 695,00 YTL iken 754,06 YTL olmaktadır.
Ancak, ücretli Nisan ayında
işe başladığı için yıl içinde ücret geliri elde etmediği
Ocak, Şubat ve Mart ayları için asgari geçim indirimi
tutarından yararlanamayacaktır.
Örnek 3:
Eşi çalışan ve iki çocuğu
olan bir asgari ücretlinin 2008 yılı asgari geçim
indirimi tutarı şu şekilde hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin
Yıllık Brüt Tutarı
(562,50x12=) : 6.750,00 YTL
Mükellefin Asgari Geçim
İndirimi
Oranı
: % 65
-
Mükellefin
kendisi için % 50
-
Mükellefin
çocukları için % 15
Asgari Geçim İndirimine
Esas Tutar (6.750,00 x %
65=) : 4.387,50 YTL
Asgari Geçim İndiriminin
Yıllık Tutarı ( 4.387,50x%
15=) :
658,13 YTL’dir.
Hesaplanan yıllık tutarın 1/12’si
olan (658,13/12=) 54,84 YTL,
aylık olarak hesaplanan gelir vergisi
tevkifatı tutarından mahsup
edilecektir.
Bu ücretlinin ocak ayı
için, asgari geçim indirimi mahsup
işlemi aşağıdaki şekilde gerçekleştirilecektir.
- 2008
yılı Ocak Ayı Brüt
Ücreti
: 562,50 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Tevkifat
Matrahı
: 478,13 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Ücretinden Hesaplanan Gelir Vergisi
: 71,72 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Mahsup Edilecek Asgari Geçim İndirimi
Tutarı : 54,84 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı
Ödenecek Gelir Vergisi (71,72-54,84=)
: 16,88
YTL’dir.
Buna göre, işveren mahsup
edilen asgari geçim indirimi tutarı kadar yani 54,84 YTL
ücretliye daha fazla ödeme yapacaktır. Diğer bir
ifadeyle ücretlinin net eline geçen tutar 403,03 YTL
iken 457,87 YTL olmaktadır.
Örnek 4:
Bekar
olan ve ikinci derece (aylık 280 YTL4)
sakatlık indiriminden faydalanmakta olan bir ücretlinin
2008 yılı asgari geçim indirimi tutarı şu şekilde
hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin
Yıllık Brüt Tutarı
(562,50x12=) : 6.750,00 YTL
Mükellefin Asgari Geçim
İndirimi
Oranı
: % 50
-
Mükellefin
kendisi için % 50
Asgari Geçim İndirimine
Esas Tutar (6.750,00 x %
50=) : 3.375,00 YTL
Asgari Geçim İndiriminin
Yıllık Tutarı ( 3.375,00 x%
15=) :
506,25 YTL’dir.
Bu ücretlinin ocak ayı
için, asgari geçim indirimi mahsup işlemi aşağıdaki
şekilde gerçekleştirilecektir.
- 2008
yılı Ocak Ayı Brüt
Ücreti
: 562,50 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Tevkifat
Matrahı
: 478,13 YTL
-
İkinci Derece
Sakatlık
İndirimi
: 280,00 YTL
-
Sakatlık
İndirimi Düşüldükten Sonra Kalan
Tevkifat Matrahı :
198,13 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Ücretinden Hesaplanan Gelir
Vergisi : 29,72 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Mahsup Edilebilecek A.G.İ.
Tutarı : 42,19
YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Ödenecek Gelir
Vergisi
: 0,00 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayında yararlanılacak A.G.İ.
Tutarı :
29,72 YTL’dir.
Bu ücretlinin gelir vergisi
matrahı hesaplanırken sakatlık indirimi de mahsup
edilecek, sakatlık indiriminin mahsubundan sonra kalan
gelir vergisi matrahı üzerinden hesaplanan gelir vergisi
tutarından da yıllık asgari geçim indirimi tutarının
1/12’si olan (506,25/12=)
42,19 YTL mahsup edilecektir. Ancak mahsup edilecek
tutar, kalan gelir vergisi tutarını aşamayacağından
yalnızca 29,72 YTL’lik kısmı
ücretliye ödenecek ve (42,19-29,72=)
12,47 YTL asgari geçim indirimi farkı diğer dönemlerde
de değerlendirilmeyecektir.
Buna göre, işveren mahsup
edilen asgari geçim indirimi tutarı kadar yani 29.72 YTL
ücretliye daha fazla ödeme yapacaktır. Diğer bir
ifadeyle ücretlinin net eline geçen tutar sakatlık
indirimi tutarı ile birlikte 445,03 YTL iken 474,75 YTL
olmaktadır.
Örnek 5:
Eşi çalışan ve bir çocuğu bulunan
bir asgari ücretlinin, 2008 Ocak ayında 15 günlük süre
çalışması halinde, asgari geçim indirimi tutarı şu
şekilde hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin
Yıllık Brüt Tutarı (562,50 x
12=) : 6.750,00 YTL
Mükellefin Asgari Geçim
İndirimi
Oranı
: % 57,5
-
Mükellefin
kendisi için % 50
-
Mükellefin
çocuğu için % 7,5
Asgari Geçim İndirimine
Esas Tutar (6.750,00 x %
57,5=) : 3.881,25 YTL
Asgari Geçim İndiriminin
Yıllık Tutarı ( 3.881,25 x %
15=) : 582,19
YTL’dir.
Bu ücretlinin ocak ayı
için, asgari geçim indirimi mahsup işlemi aşağıdaki
şekilde gerçekleştirilecektir.
- 2008
yılı Ocak Ayı Brüt
Ücreti
: 281,25 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Tevkifat
Matrahı :
239,06 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Ücretinden Hesaplanan Gelir
Vergisi : 35,86 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Mahsup Edilecek Asgari Geçim İndirimi
Tutarı : 48,52 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Ödenecek Gelir Vergisi
: 0,00
YTL’dir.
Gelirin kısmî döneme ait
olması halinde, ay kesirleri tam ay sayılmak suretiyle
bu süreye isabet eden indirim tutarları esas
alınacağından hesaplanan yıllık tutarın 1/12’si
olan (582,19/12=)
48,52 YTL’si Ocak ayına ait
gelir vergisi tutarından (35,86 YTL) mahsup edilecektir.
Asgari geçim indirimi tutarı,
hesaplanan gelir vergisi tutarından fazla
olamayacağından bu ücretli, asgari geçim indiriminden
48,52 YTL yerine gelir vergisi tutarı olan 35,86 YTL
kadar yararlanacak olup mahsup edilecek kısmın fazla
olması nedeniyle iade yapılmayacaktır.
Buna göre, işveren mahsup
edilen asgari geçim indirimi tutarı kadar yani 35,86 YTL
ücretliye daha fazla ödeme yapacaktır. Diğer bir
ifadeyle ücretlinin net eline geçen tutar 201,52 YTL
iken 237,38 YTL olmaktadır.
Örnek 6:
Eşi çalışmayan ve çocuğu
bulunmayan 850 YTL brüt maaşla çalışmakta olan bir
ücretlinin, 2008 yılı asgari geçim indirimi tutarı şu
şekilde hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin
Yıllık Brüt Tutarı
(562,50x12=) : 6.750,00 YTL
Mükellefin Asgari Geçim
İndirimi
Oranı
: % 60
-
Mükellefin
kendisi için % 50
-
Mükellefin
eşi için % 10
Asgari Geçim İndirimine
Esas Tutar (6.750,00 x %
60=) : 4.050,00 YTL
Asgari Geçim İndiriminin
Yıllık Tutarı ( 4.050 x %
15=) : 607,50
YTL’dir.
Bu ücretlinin ocak ayı
için, asgari geçim indirimi mahsup işlemi aşağıdaki
şekilde gerçekleştirilecektir.
- 2008
yılı Ocak Ayı Brüt
Ücreti :
850,00 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Tevkifat
Matrahı :
722,50 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Ücretinden Hesaplanan Gelir
Vergisi : 108,38 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Mahsup Edilecek Asgari Geçim İndirimi
Tutarı : 50,63 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı
Ödenecek Gelir Vergisi (108,38-50,63=)
: 57,75
YTL’dir.
Buna göre, işveren mahsup
edilen asgari geçim indirimi tutarı kadar yani 50,63 YTL
ücretliye daha fazla ödeme yapacaktır. Diğer bir
ifadeyle ücretlinin net eline geçen tutar 609,02 YTL
iken 659,65 YTL olmaktadır.
6. Medeni Durum ve Eşin
Gelirinin Olmadığının Tespiti
Ücretliler, medeni durumları ve
çocuk sayıları ile eşinin iş ve gelir durumu hakkında
Tebliğ ekinde yer alan “Aile Durumu Bildirimi” (EK:1)
ile işverenlerine bildirimde bulunacaklardır.
Durumlarında herhangi bir değişiklik olması halinde
(evlenme, boşanma, ölüm, doğum vb.) bu değişiklikleri
işverene bir ay içerisinde bildireceklerdir.
Asgari geçim indirimi
oranını etkileyen değişiklikler, söz konusu değişikliğin
işverene bildirildiği tarih itibariyle uygulanacak olup,
eşlerin her ikisinin de ücretli olması halinde çocuklar
yalnızca sosyal güvenlik yönünden tabi oldukları eşin
bildirimine dahil
edilecektir.
Bu uygulamada eşin
çalışmadığı ve herhangi bir gelirinin olmadığına ilişkin
olarak (aksi tespit edilmediği sürece) ücretlinin beyanı
yeterli olacaktır.
Sadece ücret geliri elde
eden eş, “çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eş”
kapsamında değerlendirilmeyecektir. Bunlar dışındakiler
ise çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eş
kapsamında değerlendirilecek olup, münhasıran emekli
maaşı alanlar da çalışmayan ve herhangi bir geliri
olmayan eş olarak kabul edilecektir.
Örnek 7:
Eşi çalışan ve bir çocuğu
bulunan bir baba, aylık 48,52 YTL asgari geçim
indiriminden yararlanmaktadır.
05/04/2008 tarihinde bir çocuğu dünyaya geldiğini
işverenine bildiren bu ücretlinin 2008 yılı Nisan ayı ve
takip eden aylara ilişkin asgari geçim indirimi şu
şekilde hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin
Yıllık Brüt Tutarı (562,50 x
12=) : 6.750,00 YTL
Mükellefin Asgari Geçim
İndirimi
Oranı
: % 65
-
Mükellefin
kendisi için % 50
-
Mükellefin
çocukları için % 15
Asgari Geçim İndirimine
Esas Tutar (6.750,00 x %
65=) : 4.387,50 YTL
Asgari Geçim İndiriminin
Yıllık Tutarı (3.375,00 x % 15=)
: 658,13
YTL'dir.
Ocak ayı itibariyle
hesaplanan yıllık tutarın 1/12'si olan 48,52 YTL, ilk 3
ay (Ocak-Şubat ve Mart ayları) için aylık olarak
hesaplanan gelir vergisi tevkifatı
tutarından mahsup edilirken, doğum nedeniyle yeni
indirim tutarı olan aylık
(658,13/12=) 54,84 YTL, kalan 9 ay için aylık olarak
hesaplanan gelir vergisi tevkifatı
tutarından mahsup edilecektir.
Aynı şekilde annenin elde
ettiği ücret gelirine ilişkin asgari geçim indirimi ise;
(örneğimizdeki çocukların sosyal güvenlik yönünden
babaya tabi olmaları ve babanın çalışması nedeniyle)
aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin
Yıllık Brüt Tutarı (562,50 x 12=)
: 6.750,00 YTL
Mükellefin Asgari Geçim
İndirimi Oranı
: % 50
-
Mükellefin
kendisi için % 50
Asgari Geçim İndirimine
Esas Tutar (6.750,00 x %
50=) : 3.375,00 YTL
Asgari Geçim İndiriminin
Yıllık Tutarı (3.375,00 x % 15=)
: 506,25
YTL'dir.
Hesaplanan yıllık tutarın
1/12'si olan (506,25/12=)
42,19 YTL, aylık olarak hesaplanan gelir vergisi
tevkifat tutarından mahsup
edilecektir.
Bu durumda, annenin asgari
ücretli olarak çalışması halinde ocak ayı için, asgari
geçim indirimi mahsup işlemi
aşağıdaki şekilde gerçekleştirilecektir.
- 2008
yılı Ocak Ayı Brüt Ücreti
: 562,50 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Tevkifat
Matrahı
: 478,13 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Ücretinden Hesaplanan Gelir
Vergisi : 71,72 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Mahsup Edilecek Asgari Geçim İndirimi
Tutarı : 42,19
YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı
Ödenecek Gelir Vergisi (71,72-42,19=)
: 29,53
YTL'dir.
Buna göre, işveren mahsup
edilen asgari geçim indirimi tutarı kadar yani 42,19 YTL
Anneye daha fazla ödeme yapacaktır. Diğer bir ifadeyle
ücretlinin net eline geçen tutar 403,03 YTL iken 445,22
YTL olmaktadır.
7. Asgari Geçim İndirimine
Ait Bordronun Düzenlenmesi
Asgari geçim indirimi
bordrosunun düzenlenmesine ilişkin ilkeler aşağıda
gösterilmiştir.
·
İşverenler, kendilerinde
mevcut medeni durum ve çocuk sayısı ile ilgili bilgiler
doğrultusunda, her yıl Ocak ayı itibariyle örneği
Tebliğe ekli "Asgari Geçim İndirimine Ait Bordro"
yu (EK:2)
düzenleyeceklerdir.
·
Her bir ücretlinin
yararlanacağı asgari geçim indirimi ayrı
ayrı
hesaplanarak bordroda ilgili aya ait sütunda
gösterilecektir.
·
Yıl içerisinde meydana
gelen değişiklikler için ayrı bir bordro
düzenlenebileceği gibi
değişiklikler aynı bordro üzerinde de
gösterilebilecektir.
·
Bordro işveren nezdinde
muhafaza edilecek olup, istendiği takdirde
yetkililere ibraz
edilecektir.
8. İşverenlerce Yapılacak
İşlemler
8.1. Muhtasar Beyanname
Veren İşverenlerce Yapılacak İşlemler
İşverenler, her yılın Ocak
ayında düzenleyecekleri asgari geçim indirimine ait
bordroda, her aya ilişkin ücretliler için
hesaplayacakları asgari geçim indirimi tutarını
göstereceklerdir. Mevcut bilgilere göre hesaplanan
yıllık asgari geçim indirimi tutarının her aya isabet
eden kısmı, ücret üzerinden hesaplanan gelir vergisinden
mahsup edilecektir.
Ücretliye yansıtılacak tutar ücret
ödemesinin yapıldığı dönemde ücret bordrosunda açılan
“Asgari Geçim İndirimi” satırında gösterilecek ve
işveren tarafından ilgili aya ilişkin verilecek muhtasar
beyannamede tevkif suretiyle kesilen vergiler
toplamından mahsup edilerek kalan
tevkifat tutarı ödenecektir.
Mahsup edilecek asgari
geçim indirimi, ücretlinin o aydaki ücretinden kesilen
gelir vergisinden fazla olamayacaktır. Aşması halinde
ise aşan kısım için herhangi bir iade uygulaması
yapılmayacaktır.
Muhtasar beyanname üzerinde asgari
geçim indirimi tutarının mahsup edilebilmesi için, söz
konusu tutarın mutlak suretle ücretlilere ödenmiş olması
gerekmektedir. Ücretlilere ödenmeyen tutarların mahsup
edilmesi halinde bu tutar işverenlerce muhtasar
beyanname üzerinden eksik beyan edilmiş ve ödenmemiş
gelir vergisi tevkifatı
olarak addolunacaktır.
Üç aylık dönemler halinde
muhtasar beyanname veren işverenler de her yılın Ocak
ayından itibaren asgari geçim indirimi tutarını her ay
ücret ödemesi sırasında ücretliye peşin olarak
ödeyeceklerdir. Örneğin, Ocak-Şubat-Mart dönemine
ilişkin asgari geçim indirimi tutarı, Nisan ayında
verilecek muhtasar beyannamede mahsup konusu
yapılacaktır.
8.2. Muhtasar Beyanname
Vermek Zorunda Olmayan İşverenlerce Yapılacak İşlemler
Genel bütçeye
dahil olan daireler, yaptıkları gelir vergisi
tevkifatı için Gelir Vergisi
Kanununun 100 üncü maddesine göre muhtasar beyanname
vermemektedir. İşverenler, her yılın Ocak ayında
düzenleyecekleri asgari geçim indirimine ait bordroda,
her aya ilişkin ücretliler için hesaplayacakları asgari
geçim indirimi tutarını göstereceklerdir. Bu daireler,
hak kazanılan asgari geçim indirimi tutarını,
çalışanlarına ödeyecekleri ücretler üzerinden tevkif
edecekleri vergiden mahsup edecekler, böylece de
ücretlilere, mahsup edilen vergi tutarı kadar ödeme
yapılmış olacaktır.
9. Yıllık Beyanname Veren
Ücretlilerde Asgari Geçim İndirimi Uygulaması
9.1.
Tevkifata Tabi Olmayan Ücret Geliri İçin Yıllık
Beyanname Verilmesi
Gelir Vergisi Kanununun 95
inci maddesi gereği ücretlerinden vergi tevkif usulü
cari olmayan ve bu nedenle ücretlerini yıllık beyanname
ile beyan etmek zorunda olan ücretlilerde asgari geçim
indirimi, yıllık beyannamede
hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilmek
suretiyle gerçekleştirilecektir.
Asgari geçim indiriminden
faydalanmak isteyen ücretli; Tebliğ ekinde yer alan
“Aile Durumu Bildirimi”ni (EK: 1) doldurarak yıllık
beyannameye ekleyecektir.
Öte yandan,
tevkifata tabi olmayan
ücretlerini yıllık beyanname ile beyan etmek zorunda
olan ücretliler bu beyannameye diğer gelir unsurlarını
da dahil etmeleri halinde
asgari geçim indirimi, yıllık beyannamede beyan edilen
ücret gelirlerine isabet eden vergiden mahsup
edilecektir.
Örnek 8:
Yabancı bir ülke
konsolosluğunda çalışan ve ücret istisnasından
yararlanmayan Türk uyruklu bir hizmet erbabı 2008
yıllında 30.000 YTL ücret geliri elde etmektedir. Bu
mükellef aynı zamanda 20.000 YTL işyeri kira geliri elde
etmiştir. Hizmet erbabının eşi çalışmamakta ve bir
çocuğu bulunmaktadır.
Bu gelirleri için 2009
yılında vereceği yıllık beyannamede asgari geçim
indirimi aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin
Yıllık Brüt Tutarı
(562,50x12=) : 6.750,00 YTL
Asgari Geçim İndirimi
Oranı
: % 67,5
-
Mükellefin
kendisi için % 50
-
Mükellefin
eşi için % 10
-
Mükellefin
çocukları için % 7,5
Asgari Geçim İndirimine
Esas Tutar (6.750,00 x %
67,5=) : 4.556,25 YTL
Asgari Geçim İndiriminin
Yıllık Tutarı (4.556,25 x %
15=) : 683,44
YTL’dir.
Ücret geliri ve işyeri kira
geliri nedeniyle verilen yıllık beyanname üzerinden
hesaplanan gelir vergisi tutarı 9.230,00 YTL’dir5.
Yıllık beyannamede hesaplanan vergi toplamından ücret
gelirine isabet eden vergi tutarı olan 5.811,50
YTL’den asgari geçim
indirimi tutarı olan 683,44 YTL beyanname üzerinden
mahsup edilecektir. Böylece yıllık beyanname ile
bildirilen ücret gelirine isabet eden vergiden, asgari
geçim indirimi tutarı mahsup edilerek indirim tutarı
ücretliye yansıtılacaktır.
Diğer taraftan, ücret
gelirine isabet eden vergi tutarının, asgari geçim
indirimi tutarından az olması halinde sadece ücret
gelirine isabet eden vergi kadar kısım mahsup edilecek
olup, aşan kısım diğer gelirlere isabet eden vergiden
mahsup edilmeyecektir.
9.2. Birden Fazla
İşverenden Ücret Alınması Dolayısıyla Ücret Gelirinin
Yıllık Beyanname İle Beyan Edilmesi
Asgari geçim indirimi
uygulaması işverenler aracılığıyla
gerçekleştirileceğinden tevkifata
tabi ücretlerini yıllık beyanname ile beyan eden
ücretliler yıllık beyannamelerinde indirim uygulamasına
ilişkin olarak herhangi bir bildirimde
bulunmayacaklardır.
Ücretlerinden vergi
tevkifatı yapılan ve
işverenler aracılığıyla yıl içinde asgari geçim
indiriminden yararlanan mükelleflerin,
tevkifata tabi ücret
gelirlerini yıllık beyannameye dahil
etmeleri halinde, beyan edilen gelir üzerinden
hesaplanan vergiden, yıl içinde kendisine ödenen ücret
üzerinden kesilen gelir vergisinin asgari geçim indirimi
mahsup edilmeden önceki tutarı mahsup edilecektir.
Böylelikle kaynakta vergileme sırasında ücretliye
ödenmiş olan asgari geçim indirimi tutarlarının, yıllık
beyanname üzerinden yapılan vergileme sonucunda da
ücretlide kalması sağlanmış olacaktır.
Örnek 9:
Eşi çalışan ve üç çocuğu
olan bir ücretli; birinci işverenden 2008 yılında 24.000
YTL, ikinci işverenden ise 21.000 YTL ücret geliri elde
etmiştir. Ücretlerin tamamı tevkif yoluyla
vergilendirilmiş bulunmaktadır.
Birden sonraki işverenden
alınan ücret (21.000 YTL), 2008 yılı için geçerli olduğu
varsayılan 20.000 YTL’lik
beyan sınırını aştığı için, 45.000
YTL’lik ücret gelirinin tamamı beyan edilecektir.
2008 yılında Asgari Ücretin
Yıllık Brüt Tutarı (562,50 x 12
=) : 6.750,00 YTL
Asgari Geçim İndirimi
Oranı
: % 70
-
Mükellefin
kendisi için % 50
-
Mükellefin
çocukları için % 20
Asgari Geçim İndirimine
Esas Tutar (6.750,00 x %
70=) : 4.725,00
YTL
Asgari Geçim İndiriminin
Yıllık Tutarı (4.725,00 x %
15=) : 708,75 YTL
Asgari geçim indirimi
tutarı, ücretlinin yıl içinde net ücreti hesaplanırken
tevkif edilecek vergi tutarından mahsup edilmek
suretiyle mükellefe yansıtılmıştır.
Yıllık gelir vergisi beyannamesi
verilmesi nedeniyle beyanname üzerinden hesaplanan
8.622,50 YTL’lik6 ödenecek gelir vergisinden,
asgari geçim indirimi mahsup edilmeden önceki vergi
tevkifatı tutarları toplamı
olan (3.803,00 + 3.195,03=) 6.998,00 YTL
beyanname üzerinden mahsup edilecektir.
Böylece mükellef, 1.624,50
YTL gelir vergisi ödeyecektir.
10. Asgari Geçim
İndirimi Uygulamasına İlişkin Diğer Hususlar
10.1. Birden Fazla
İşverenden Ücret Alan Ücretlilerde Asgari Geçim İndirimi
Uygulaması
Aynı zamanda birden fazla
işverenden ücret alınması halinde, asgari geçim indirimi
uygulaması, en yüksek ücretin elde edildiği işveren
tarafından gerçekleştirilecektir.
Ücretliler medeni durumu ve çocuk
sayısı hakkında bildirimlerini, en yüksek ücret geliri
elde ettikleri işverene vererek uygulamanın ilgili
işverence yerine getirilmesini sağlayacaklardır. En
yüksek ücretin hangi işverenden alınacağının belli
olmaması halinde, indirimden yaralanacağı işvereni
ücretli kendisi belirleyecektir. Ücretlinin aynı anda
birden fazla işverenden dolayı asgari geçim indiriminden
faydalandığının tespiti halinde; oluşan vergi
ziyaı, ücretliden cezalı
olarak tahsil edilecektir.
10.2. Ödenmesi Gereken
Gelir Vergisinin Eksik Hesaplanması Halinde Uygulanacak
Cezai Müeyyideler
213 sayılı Vergi Usul
Kanununun 341 inci maddesinde aşağıdaki hükme yer
verilmiştir.
"Vergi
ziyaı, mükellefin veya sorumlunun vergilendirme
ile ilgili ödevlerini zamanında yerine getirmemesi veya
eksik yerine getirmesi yüzünden verginin zamanında
tahakkuk ettirilmemesini veya eksik tahakkuk
ettirilmesini ifade eder.
Şahsi, medeni haller veya
aile durumu hakkında gerçeğe aykırı beyanlar ile veya
sair suretlerle verginin noksan tahakkuk ettirilmesine
veya haksız yere geri verilmesine sebebiyet vermek de
vergi ziyaı hükmündedir.
Yukarıdaki fıkralarda
yazılı hallerde verginin sonradan tahakkuk ettirilmesi
veya tamamlanması veyahut haksız iadenin geri alınması
ceza uygulanmasına mani teşkil etmez."
Buna göre, işverenler
tarafından hizmet erbabının ücret gelirlerinden kesilen
gelir vergisinden mahsup edilen asgari geçim indirimi
tutarının, o ayki ücretiyle birlikte ücretliye nakden
ödenmesi gerekir. Aksi takdirde, ücretliye nakden
ödenmeyen asgari geçim indirimi, işverenler tarafından
haksız yere yapılan bir mahsup işlemi niteliği taşıyacak
ve tevkif suretiyle kesilen verginin bu tutar kadar olan
kısmı, muhtasar beyanname ile eksik beyan edilmiş
olacaktır.
Bu nedenle, yukarıda
belirtilen şekilde ücretliye nakden
ödenmeyen asgari geçim indirimi o ayda eksik
beyan edilmiş vergi tevkifatı
olarak kabul edilerek, bu vergiler için de işverenler
hakkında cezalı tarhiyat yapılacaktır.
Tebliğ olunur.
Ekler
1: Aile Durumu Bildirimi
2: Asgari Geçim İndirimine
Ait Bordro
------------------------------
4 2008 yılı için
belirlenen sakatlık indirimi tutarları tebliğin yayımı
tarihinde resmi olarak belirlenmemiş olduğundan, 2007
yılında uygulanan sakatlık indirimi tutarları dikkate
alınmıştır.
5 (Ücret matrahı: 25.500
YTL + GMSİ Matrahı: 15.000 YTL=) 40.500 YTL gelir
vergisi matrahı üzerinden Gelir Vergisi Kanununun 103
üncü maddesinde yer alan vergi tarifesi esas alınarak
9.230,00 YTL gelir vergisi hesaplanmıştır.
6 İki ücret içinde SSK
primi ödendiği dikkate alınarak gelir vergisi hesap
edilmiştir. |
